Nét độc đáo trong mâm cỗ tết của người Việt 3 miền

Văn hóa

Nét độc đáo trong mâm cỗ tết của người Việt 3 miền

(PLO)- Mâm cỗ tết thể hiện lòng thành của con cháu dâng lên ông bà, tổ tiên cầu mong sự no đủ, hạnh phúc trong cả một năm mới.

Mỗi dịp tết đến, xuân về, những gia đình Việt ở cả ba miền Bắc - Trung - Nam đều làm mâm cỗ tết cúng ông bà, tổ tiên.

Dù rằng mâm cỗ ba miền luôn có chung nguyên liệu chính làm từ nếp, gạo, đậu, thịt, cá, rau, củ quả… Tuy nhiên gia vị chua, cay, mặn, ngọt tùy vùng có khác nhau. Đặc biệt là cách làm món ăn, tên gọi món đều mang đặc trưng riêng từng vùng.

Mâm cỗ tết miền Bắc

Mâm cỗ tết miền Bắc phải luôn có sáu bát, bốn đĩa hoặc bốn bát, bốn đĩa, trong đó bao gồm: Một đĩa thịt gà, một đĩa thịt heo quay (hoặc luộc), một đĩa chả quế, một đĩa giò lụa, một đĩa nộm thập cẩm và một đĩa xôi gấc úp hình tròn.


Mâm cỗ tết miền Bắc.

Bốn bát gồm có một bát chim bồ câu hầm hạt sen; một bát măng hầm; một bát canh mọc; một bát mực nấu với su hào, cà rốt, giò lụa thái chỉ. Ngoài ra còn có dưa hành. Bốn bát canh này được đặt ở bốn góc vuông của mâm cơm theo hình tứ trụ.

Số lượng bát đĩa của mâm cỗ ngày tết luôn có chuẩn mực về số lượng. Nếu bốn bát, bốn đĩa là để tượng trưng tứ trụ, bốn mùa giao hòa thì tổng con số sẽ ra được tám để mang ý nghĩa chữ phát (trùng âm bát là 8).

Có những mâm cỗ lớn còn làm đến số lượng sáu bát, sáu đĩa hoặc tám bát, tám đĩa; sáu bát, tám đĩa để tạo âm lộc - phát.

Vốn là nền văn hóa nông nghiệp lúa nước lâu đời còn thấm đậm giá trị lễ nghĩa thời Hùng Vương, nên mâm cỗ tết không thể thiếu bánh chưng xanh. Có nhà còn làm đủ cả bánh chưng và bánh dầy.

Bánh chưng hình vuông tượng trưng cho mặt đất, có đủ lúa nếp, đậu, thịt nuôi dưỡng nhân sinh. Bánh dầy hình tròn, trắng dẻo tượng trưng cho bầu trời, mưa thuận gió hòa, giúp mùa màng tươi tốt. Vì thế thi nhân miền Bắc cảm nhận về cái tết rằng:

Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ,

Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh.

Mâm cỗ tết miền Trung

Mâm cơm cúng tết miền Trung cũng rất cầu kỳ vì phải đạt tiêu chuẩn “thượng cầm - hạ thú - thủy tộc”. Trong đó, “thượng cầm” là chim, gà, vịt; “hạ thú” là bò, heo, dê; “thủy tộc” gồm tôm, mực, cua, cá.

Trong mâm cơm ngày tết của miền Trung thường có gà luộc, gà rán, thịt đông, thịt kho, thịt ngâm nước mắm. Tùy theo nhà còn có thịt luộc cuốn bánh tráng, nem lụi cuốn bánh tráng, cá kho, cá hấp cuốn bánh tráng và rau sống, giò lụa, miến nấu măng, dưa giá... kèm đĩa bánh chưng nhỏ hoặc bánh tét cắt khoanh tròn ăn kèm với các món dưa mặn ngọt, kiệu muối chua.


Mâm cỗ tết miền Trung.

Do ảnh hưởng văn hóa cung đình nên những món ăn trong mâm cơm ngày tết miền Trung mà tiêu biểu là Huế được chế biến một cách công phu, tỉ mỉ. Chẳng hạn khi làm chả giò, nem, món ăn sẽ được sắp xếp hình con công, con phượng, hình con dơi, chữ thọ, hình hoa lá rất khéo léo đẹp mắt.

Hoặc ở miền Bắc là đĩa xôi gấc úp tròn, thì xôi miền Trung thường đúc hình chữ thọ, chữ phúc có hai hoặc ba màu rất đẹp mắt. Đặc biệt, miền Trung, nhất là Huế phải có món gỏi mít.

Mâm cỗ tết miền Nam

Mâm cơm của người miền Nam đón tết rất trọng chữ nghĩa, luôn toát lên khát vọng hướng đến sự thịnh vượng, ấm no.

30 tết phải có món khổ qua hầm, mang ý nghĩa cầu cho cái đắng cay của năm cũ qua đi. Hay có nhà có món cháo vịt hay gỏi vịt để tượng trưng cho sức khỏe và khả năng bơi lội, bươn chải kiếm ăn, sống hòa đồng và giữ được lòng thanh cao như con vịt lên bờ xuống ruộng luôn giữ sạch được bộ lông của mình.


Mâm cỗ tết miền Nam.

Nếu triết lý vuông - tròn của miền Bắc được thể hiện qua bánh chưng, bánh dầy thì món ăn tết miền Nam không thể thiếu món thịt kho trứng với nước dừa với miếng thịt cắt vuông và trứng hình tròn. Ngoài ra còn có chả giò, lạp xưởng, bún xào, rau sống, dưa giá, bánh ít, bánh tét…

Cả ba miền đều có chung món bánh cầu mùa làm từ nếp, đậu, thịt nhưng hình tượng và kích thước khác nhau: Miền Bắc có bánh chưng - bánh dầy, miền Nam có bánh ít, bánh tét. Còn miền Trung vừa có bánh tét và bánh chưng với kích thước nhỏ hơn.

Cả ba miền đều có chung món gà cúng mùng 3 tết để nguyên con tượng trưng ngũ đức gồm năm đạo: Màu gà đỏ chót tượng trưng cho văn, móng gà sắt nhọn tượng trưng cho võ, chiến đấu oanh liệt tượng trưng dũng khí, có gì ăn là báo đồng loại cùng ăn là có nghĩa, đúng bình minh là báo thức mọi người tượng trưng chữ tín.  

Món ăn ngày tết là món ăn khác rất nhiều với bữa cơm thường ngày vì nó hội tụ biết bao giá trị chân - thiện - mỹ, đúc kết từ biết bao kinh nghiệm, giá trị sống và luân lý của tổ tiên truyền lại. Được nếm món ăn ngày tết không chỉ giúp con người lớn thêm về thể xác mà đặc biệt còn làm ta lớn rộng hơn ở tâm hồn, giúp ta yêu hơn nguồn cội của chính mình.

Diễn giả văn hoá Hồ Nhựt Quang

BÌNH LUẬN

tonydo

Xin phụ hoạ cung cách cúng Ra mắt sáng mùng 3 Tết của người Nam Kỳ. Theo cổ lệ Xau7 của ong 6ba2 truyền lại. Mọi nàh mổi sáng sớm mùng 3 Tết làm Gà giò gà Tơ chưa biết gáy để nguyên con Tréo cánh luộc để cúng đất đại Viên trạch;Thành hoàng Bổn cảnh Bổn thôn;12 vị Tổ Nghề và 3 vị Đương niên Hành binh Hành Khiến Hành Trình cùng vị Phán Quan đi theo ghi chép sổ bộ tội phước của địa phương;nhà nghèo thì cúng cá Lóc nướng hay bộ Tam Sên[miếng thịt ba rọi;con tôm hay Cau và cái trứng vịt]cùng muối gạo trầu rượu trà giấy tiền vàng bạc;cúng xong tết nhà dán vàng bạc lên bồ lúa;chuồng trâu bò;cây ăn traai1 bếp lò tủ sắtlu gạo lu nước khạp nước mấm khạp muối đường. Ngoài ra còn tết trâu bò gói mổi cón đòn bánh Tét coi như thưởng công Cày sâu cuốc bẩm trọn năm mới có lúa gạo cho chủ gia

tonydo

Tôi nhớ mài mại? . Khoảng trước sau năm 1960 quê tôi châu đốc nàh đông người với tôi trai tớ gái thì trước vài ngày hạ nguyên con Heo 1 tạ 60 kilo ;hay 4 nhà chia hoặc 2 nhà. Heo hạ xong phần bộ đồ lòng cho người Cạo heo;còn người nàh thì lớp thnag81 mở dành ăn thịt lớp Kho lớp hầm Măng tươi ; luộc tái thịt phay; lụi chảo; gói Nem trộn bì[bởi heo hạ tại nhả rẻ hơn mua thịt chợ] Cúng rước ong 6ba2 Chiều 30 chí đến mùng 3 cúng toàn thịt ;đến sáng sớm mùng 3 mặt trời chưa mọc làm gà Giò luộc tréo nguyên con cúng r amat81 [tuỳ theo lệ gđ hầu như đàn ông mổi người 1 con gà cúng ra mắt Tổ nghề hồi xưa chỉ có 12 nghề mà thôi]cúng ra mắt xong đem gà trộn gỏi cúng trên bàn thờ ong 6ba2 với cháo ;đến ngày mùng 4 hay mùng 7 mới cúng tất tuỳ theo kiến họ có nơi cúng Cá nấu cháo ám;có nơi cúng cái đầu heo Luộc với chút bộ đồ lòng và miếng mờ chày trùm lên;có nàh cúng vịt luộc có nàh cúng gà quay]vừa cúng tất mà cúng nguyên Kiến họ gọi là Vật lề hay việc Lể;có nàh còn phải bông bà chuối làm Tàu tống thả trôi sông. Nghe đâu đây là cái lệ ông bà thời trước từ chiến tranh Chúa Nguyễn và Tây Sơn bà con lớp chết lớp siêu lạc cho nên nhân sau Tết cúng cấp đải ăn cho no đủ rồi đưa đi cầu cho gđ bình yên lợi lạc

tonydo

Mâm cơm cúng Ông bà miền Nam chỉ có duy nhứt 4 chén;4 đôi đủa và 4 muổng [ngoài ra mổi chén phải để trên cái Dĩa cho trang trọng. Còn thức ăn phải bày biện cho ngay hàng thnag83 lối ;dĩa tô phải sắp thẳng hành[cho nên ông bà xưa mới gọi là mâm cơm cúng] ngoài ra phải có 3 y rượu 3 chung trài 1 chén nước mát để ông bà sút miệng trước khi vào dùng cơm do hồi xưa ăn trầu và hút thuốc ;dĩa trầu Têm 3 miếng gói Vuông ;cánh Phượng hay gói gọn hình cái quặng hình tam giác

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM