Nhân giỗ đầu của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt: Người lãnh đạo đổi mới bằng pháp luật

Chủ Nhật, ngày 31/5/2009 - 23:51

Ông từng nói: “Thà bị mất chức còn hơn là ngồi đó để thấy dân mình đói khổ”.

Quá trình dân chủ hóa đời sống xã hội xoay quanh nội dung cốt lõi là xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền, trong đó quyền công dân, quyền con người và tự do cá nhân được bảo đảm bằng pháp luật, được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và chỉ bị ràng buộc bởi pháp luật” (1).

Vào những tháng đầu mới giữ vai trò đứng đầu bộ máy hành chính cả nước, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã khẳng định như vậy. Qua thực tiễn cống hiến của mình, ông đã chứng tỏ là một nhà lãnh đạo có công lớn thúc đẩy công cuộc đổi mới, vận dụng pháp luật để thúc đẩy đổi mới, bước đầu xây dựng mô hình nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.

Từ “bung sản xuất” đến đổi mới toàn diện

Ông Võ Văn Kiệt trước khi về trung ương nhận trọng trách (tháng 6-1987) đã nổi tiếng trên cương vị lãnh đạo TP.HCM với tư cách Chủ tịch UBND rồi Bí thư Thành ủy. Những vấn đề thời sự nóng bỏng của thời quan liêu bao cấp, ngăn sông cấm chợ đã từ quan điểm cải cách của “anh Sáu Dân” mà có, như “bung sản xuất”, “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm”. Cụ thể như chính sách quan tâm đối với chuyên gia, trí thức; biện pháp khuyến khích sản xuất tiểu thủ công nghiệp; tổ chức xí nghiệp đời sống cho cán bộ, công nhân viên; đặc biệt là việc TP ban hành Quyết định 34 ngày 29-1-1986 cho phép người có tiền vốn và tư liệu sản xuất được thuê mướn công nhân không quá 10 người. Tuy bước đầu “cởi trói” ở chừng mực nhất định nhưng các chủ trương ấy là bước đột phá táo bạo trong lúc quan điểm pháp lý kinh điển chính thống là quyền dân sự - quyền sở hữu không được sử dụng vào mục đích “bóc lột”.

Giữa năm 1987, ông làm Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng Bộ trưởng (HĐBT) kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch nhà nước. Lúc này, Chính phủ đang bắt tay thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện, đổi mới cuộc sống cả nước, xóa bỏ cơ chế quan liêu bao cấp, chuyển nền kinh tế bao cấp sang hạch toán kinh doanh. Những chủ trương ấy nhằm tạo động lực mới để giải quyết khó khăn, bế tắc - công việc mà ông đã từng khởi xướng và rút được một số kinh nghiệm thực tiễn sau những năm tháng thử nghiệm trăn trở ở TP.HCM.

Cũng năm này, lần đầu tiên HĐBT ra chỉ thị tăng cường quản lý nhà nước bằng pháp luật. Với tư cách Phó Chủ tịch thường trực HĐBT, ông chủ trì soạn thảo nhiều đạo luật, pháp lệnh để Quốc hội và Hội đồng Nhà nước thông qua. Có thể nói ông đã chỉ đạo thực hiện thành công bước đầu đường lối đổi mới, tạo đà cho những bước tiếp theo khi ông thực sự ở cương vị đứng đầu Chính phủ.

Lập tòa án chuyên xử cán bộ nhà nước

Tháng 10-1992, ông được Quốc hội khóa IX cử làm Thủ tướng. Chính phủ do Thủ tướng Võ Văn Kiệt đứng đầu gồm 30 bộ mà bộ thứ tư là Bộ Tư pháp (sau các bộ Quốc phòng, Nội vụ - sau này là Bộ Công an và Bộ Ngoại giao). Ở nước ta có thời kỳ Chính phủ không có Bộ Tư pháp và trong thành phần Chính phủ trước năm 1992, Bộ Tư pháp được xếp số thứ tự 32 trong số 32 bộ! Vị trí Bộ Tư pháp đã thể hiện phần nào xu hướng quản lý của Chính phủ đề cao pháp luật.

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, công tác xây dựng pháp luật được Thủ tướng đặc biệt quan tâm. Trong cả nhiệm kỳ của Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Chính phủ góp phần đắc lực xây dựng, sửa đổi, thông qua được 41 luật, 43 pháp lệnh, tạo ra hành lang pháp lý cho công cuộc đổi mới.

Đặc biệt trong thời kỳ này, một loại tòa án mới được thành lập trong hệ thống TAND, đó là tòa hành chính chuyên xử cơ quan nhà nước, cán bộ nhà nước làm trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của công dân. Đây là công việc hoàn toàn mới đối với nhà nước ta. Ngày 21-5-1996, trên cơ sở dự án của Chính phủ soạn thảo, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính.

Trước đó, năm 1994, Chính phủ ban hành Quyết định 38/CP do chính Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký về cải cách một bước thủ tục hành chính trong việc giải quyết công việc của công dân, nhằm khắc phục tình trạng thủ tục hành chính thường xuất phát từ yêu cầu thuận tiện của cơ quan nhà nước mà chưa quan tâm đầy đủ đến nguyện vọng và sự thuận tiện cho nhân dân. Trong giữa năm cuối nhiệm kỳ của mình, Thủ tướng Võ Văn Kiệt ra lệnh tổng rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính (Quyết định 355 ngày 28-5 và Chỉ thị 342 ngày 22-5 do Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký). Có thể nói đây là quyết định mang tính đột phá nhằm đổi mới hoạt động nhà nước để xây dựng một nền hành chính trong sạch, vững mạnh, có đủ năng lực điều hành đất nước.

Đã quyết định thì đừng sờ ghế

Những công vụ kể trên dĩ nhiên không phải do một mình Võ Văn Kiệt mà có được nhưng nó mang đậm nét bản chất riêng của con người ông.

Có lần làm việc với các thành viên tổ chuyên gia tư vấn về cải cách kinh tế và cải cách hành chính (gọi là “Tổ tư vấn cải cách”) để thông qua dự án Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính, thấy mỗi người một ý mà không gút được, ông tỏ vẻ bức xúc: Tòa hành chính ra đời ở nước ta là thể hiện sự đổi mới tư duy sâu sắc trên nhiều lĩnh vực nên cần tập trung khẩn trương để cho nó ra đời sớm chừng nào tốt chừng nấy, không cầu toàn, còn chức năng, nhiệm vụ của nó thì tùy điều kiện thực tế mà bổ sung sau. Ông nói: “Trên con đường đổi mới, không có làm cho có mới quan trọng, có rồi dần dần mà sửa”.

Ông nôn nóng dấn thân vào công cuộc đổi mới, nhất là tạo hành lang pháp lý để thu hút đầu tư nước ngoài. Ông thường nhắc nhở : “Phải sớm tạo hành lang pháp lý cho những nhà đầu tư nước ngoài còn “lạ nước lạ cái” có thể yên tâm bỏ vốn vào nước ta làm ăn”...

Bộ óc tiến bộ, tấm lòng yêu nước, thương dân chân thành đã hình thành chân dung Võ Văn Kiệt - một vị lãnh đạo tài ba, hết lòng vì sự nghiệp đổi mới, xây dựng nhà nước pháp quyền để đưa đất nước sớm ra khỏi cảnh đói nghèo, lạc hậu. Những việc ông đã làm được là bước đầu của một xã hội chuyển mình đi lên và những việc ấy đã có tác dụng quyết định đến sự chuyển biến của xã hội Việt Nam.

Có lần ông đã “tiết lộ bí mật lãnh đạo” của mình cho các thế hệ sau: “Nghe kỹ, nghe ngược, nghe xuôi các nhà nghiên cứu, quản lý (nghe xốn lỗ tai cũng được) trước khi quyết định và khi ra quyết định thì đừng đưa tay ra sau sờ ghế mình đang ngồi”, “thà bị mất chức còn hơn là ngồi đó để thấy dân mình đói khổ” (2).

Câu chuyện cấm pháo...

Ngày 8-8-1994, Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký Chỉ thị 406 cấm sản xuất, buôn bán và đốt pháo. Đây tuy là vấn đề có vẻ “nhỏ” đối với một chính phủ nhưng chưa có nhà nước nào “dám” đụng đến vì nó mang tính truyền thống mấy ngàn năm. Quyết định cấm đốt pháo đã được dư luận xã hội đồng tình, đồng thời thực hiện đúng chủ trương tiết kiệm, chống lãng phí gây ảnh hưởng tới trật tự an ninh, an toàn xã hội...

Luật sư TRƯƠNG THỊ HÒA

Nóng hôm nay: Tiêm 2 mũi vaccine vẫn tử vong; Lộ trình mở cửa trở lại ở TP.HCM

(PLO)- Nóng hôm nay ngày 13-9: Chuyên gia góp ý mô hình và lộ trình mở cửa trở lại ở TP.HCM; Áp thấp nhiệt đới gây đợt mưa lũ ở miền Trung; Phó Giám đốc Sở Y tế TP.HCM lý giải tiêm đủ 2 mũi vaccine vẫn tử vong; Khánh Hòa chuẩn bị kế hoạch đón khách du lịch trở lại...

Đọc nhiều

Tiện ích

Tin mới

Danh mục