Tội phạm không chỉ ‘nằm’ trong BLHS?

Pháp luật

Tội phạm không chỉ ‘nằm’ trong BLHS?

(PL)- Tại tọa đàm góp ý sửa đổi BLHS do Viện Nhà nước và Pháp luật vừa tổ chức tại Hà Nội, đề xuất của một giáo sư luật về việc cho các bộ luật, luật chuyên ngành khác BLHS quy định về tội phạm và hình phạt đã gây ra nhiều tranh luận…

Bản tin liên quan

GS-TS Nguyễn Ngọc Hòa (Trường ĐH Luật Hà Nội) cho hay theo BLHS hiện hành, chỉ người nào phạm một hay nhiều tội đã được bộ luật này quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự. Như vậy, chỉ có BLHS mới được xác định, mô tả, đặt tội danh cho những hành vi nguy hiểm cho xã hội và cũng chỉ có BLHS mới được quy định hình phạt cho các tội phạm.

Để kịp thời xử lý hành vi nguy hiểm

Điều này đã khiến các luật chuyên ngành khác như Luật Phòng, chống ma túy, Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Phòng, chống mua bán người, Luật Phòng, chống khủng bố… chỉ có thể chỉ dẫn tới BLHS trong trường hợp xác định hành vi nguy hiểm đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự. Các luật này chỉ có thể nói chung chung là “tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hay truy cứu trách nhiệm hình sự”… bởi không được quy định về tội danh, hình phạt. Do vậy, đã có những hành vi nguy hiểm trong các lĩnh vực chuyên ngành nhưng không thể xử lý hình sự vì không có tội danh tương ứng trong BLHS. Chẳng hạn, theo khoản 2 Điều 122 Luật Bảo hiểm xã hội, người có hành vi vi phạm quy định của luật này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nhưng trong BLHS lại không có tội danh nào tương ứng để xử lý.

Theo GS Hòa, xã hội sẽ luôn phát sinh những dạng hành vi nguy hiểm mới cần được ngành luật hình sự ghi nhận kịp thời. Điều này khó bảo đảm nếu vẫn quan niệm nguồn luật hình sự chỉ là BLHS vì chúng ta không thể liên tục sửa đổi, bổ sung bộ luật. Còn nếu liên tục sửa đổi, bổ sung thì tính ổn định của BLHS sẽ bị phá vỡ.

Hiện nay, chỉ có BLHS mới được quy định về tội phạm và hình phạt. Ảnh minh họa: T.LỘC

Từ đó, GS Hòa khuyến nghị nên xác định BLHS chỉ là “hạt nhân” của nguồn luật hình sự. Xung quanh “hạt nhân” này là các luật thuộc tất cả lĩnh vực có thể phát sinh hành vi nguy hiểm cho xã hội ở mức độ đáng coi là tội phạm. Như thế, nguồn luật hình sự gồm BLHS, các bộ luật và luật chuyên ngành có quy phạm pháp luật hình sự.

PGS-TS Nguyễn Ngọc Chí (khoa Luật Trường ĐH Quốc gia Hà Nội) đồng tình: “Nếu có nguồn mở thì pháp luật hình sự sẽ đáp ứng được yêu cầu phòng, chống tội phạm, tránh tình trạng một hành vi nguy hiểm có thể tồn tại hàng chục năm mà vẫn chưa đưa được vào BLHS”.

Dễ tùy tiện, gây hậu quả khó lường

Theo ông Đinh Thế Hưng (Viện Nhà nước và Pháp luật), nhiều nước trên thế giới cũng đã áp dụng nguồn mở cho luật hình sự như Thụy Điển, Trung Quốc... Ở nước ta, đã có một thời gian dài trước khi BLHS 1985 ra đời, nguồn của luật hình sự nằm rải rác ở các văn bản dưới luật. Tuy nhiên, việc mở rộng nguồn luật hình sự trong bối cảnh hiện nay ở nước ta là chưa phù hợp. Bởi lẽ chỉ có BLHS mới được quy định về tội phạm và hình phạt vì hậu quả pháp lý đối với người bị áp dụng rất nặng nề (hạn chế quyền công dân, tước quyền tự do, thậm chí là quyền sống). Bất cứ sự tùy tiện nào trong việc quy định cũng như áp dụng tội phạm và hình phạt đều gây hậu quả rất nghiêm trọng.

Chưa kể, theo ông Hưng, chúng ta đang kêu ca về “bốn không” của luật chuyên ngành: Không khả thi, không thống nhất, không chặt chẽ, không ổn định. Hơn nữa, căn bệnh cố hữu của các đạo luật ở Việt Nam là khả năng áp dụng trực tiếp rất kém: “Luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư”… “Như vậy, tội phạm và hình phạt thực chất lại do các văn bản dưới luật quy định sẽ khiến nhiều người không an tâm” - ông Hưng nói.

Nguyên Phó Chánh án TAND Tối cao Trần Văn Độ cũng cho rằng việc mở rộng nguồn luật hình sự có hai mặt: Nó có thể đáp ứng kịp thời việc tội phạm hóa những hành vi nguy hiểm đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự, không cần phải chờ cho đến khi sửa BLHS. Nhưng nếu kỹ thuật lập pháp không tốt sẽ dẫn đến tình trạng các cơ quan xây dựng luật thoải mái đặt ra quy định về tội phạm và hình phạt, làm cho pháp luật hình sự trở nên tùy tiện, gây ra những hậu quả pháp lý không ngờ cho người bị áp dụng.

Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (TAND Tối cao) Ngô Cường nhận xét: Nhiều nước trên thế giới quy định được tội phạm và hình phạt ở các luật chuyên ngành là nhờ cơ chế xây dựng pháp luật của họ rất rõ ràng, hoàn toàn do Quốc hội đảm nhiệm. “Ở nước ta, để có thể mở rộng nguồn luật hình sự thì trước hết phải đưa công tác xây dựng luật về Quốc hội. Khi đó, việc xây dựng luật sẽ tránh được tình trạng lợi ích nhóm và xu hướng tạo sự dễ dàng cho các cơ quan quản lý” - ông Cường nói.

Sẽ có cả trăm “BLHS con”

Hệ thống pháp luật Việt Nam có tới sáu bộ luật và gần 100 luật chuyên ngành. Nếu bộ luật, luật nào cũng quy định về tội phạm thì Việt Nam sẽ có tới cả trăm “BLHS con”. Pháp luật hình sự sẽ như mớ bòng bong, rất khó áp dụng, dễ dẫn đến chồng chéo, mâu thuẫn.

Theo tôi, đề xuất mở rộng nguồn luật hình sự với lý do để đảm bảo tính ổn định của BLHS hay việc ban hành mới, sửa đổi, bổ sung luật chuyên ngành đơn giản, dễ làm hơn sửa đổi, bổ sung BLHS là không thỏa đáng. Việc ban hành mới hay sửa đổi, bổ sung một quy định về hình sự trong luật chuyên ngành cũng chẳng khác gì bổ sung, sửa đổi trong BLHS cả. Vấn đề “mở” hay “đóng” nguồn luật hình sự cần phải có sự xem xét, đánh giá thận trọng để tránh tình trạng đi đâu, làm gì, ở đâu cũng có thể “bắt gặp tội phạm”.

Luật sư TRẦN TUẤN ANH, Đoàn Luật sư TP Hà Nội

CHÂN LUẬN

BÌNH LUẬN

Minh Nho

Hiện nay, đa phần các luật, bộ luật khác Bộ luật hình sự đều có HÀNH VI NGHIÊM CẤM.Tuy nhiên, thực tế không phải ai phạm vào hành vi bị nghiêm cấm nào cũng phải chịu trách nhiệm hình sự, vì có khi là hành vi nghiêm cấm nhưng không thấy có chế tài hình sự nào. Vì vậy tôi đề nghị: đã nghiêm cấm trong luật thì trong Bộ luật hình sự phải có điều luật quy định hành vi phạm tôi tương ứng mới được. Mong các chuyên gia pháp luật xem xét

VI

Những vị Giáo sư luật học lại có tư tưởng lạc hậu như trên, thì chẳng trách sao từ trước tới giờ các luật ở Việt Nam luôn lạc hậu, không theo kịp cuộc sống.Tôi không hiểu trên cơ sở nào mà 2 Vị giáo sư lại đề nghị tội phạm có thể quy định trong các luật khác ngoài BLHS.Tội phạm là một chế định liên quan trực tiếp đến quyền con người sao lại tùy tiện quy định trong các luật khác ngoài BLHS.Trong khi pháp luật dân sự đa phần chỉ liên quan đến tài sản nhưng chúng ta chưa dám áp dụng án lệ để giải quyết,đằng này pháp luật hình sự liên quan trực tiếp đến quyền con người lại đề nghị áp dụng tùy tiện.

Trần Ngọc Khương

Trước đây,tôi có đọc bài báo "Xây dựng luật kiểu 'lắp ráp'" và hoàn toàn đồng tình với ý kiến của ĐBQH Trần Du Lịch:"Ta đã 'phá' nhiều bộ luật mà chúng ta đã dày công xây dưng".Vậy kiến nghị các nhà làm luật hiện nay nên cẩn trọng và suy xét!

Ls Nguyễn Duy Bình

Các vị chỉ nhìn nhận được một phía mà chưa lường trước được hậu quả nghiêm trọng khi để cho các luật khác quy định tội phạm. trước nay đã loạn rồi, nếu để các luật chuyên ngành quy định tội phạm thì chúng ra sẽ có một rừng luật hình sự và càng "loạn" hơn nữa!

Trần Ngọc Khương

Theo tôi,nên bỏ điều 165 BLHS hiện hành và bổ sung vào BLHS (sửa đổi) "Tội cố ý làm trái pháp luật gây thiệt hại nghiêm trọng đến lợi ích của nhà nước,quyền và lợi ích hợp pháp của công dân" là đủ căn cứ để xử lý mọi vấn đề (chưa quy định trong BLHS hiện hành) vì tôi thấy Bộ luật, Luật nào cũng đã quy định:"Người có hành vi vi phạm quy định của luật này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự"!?

Ls. Chuyên Chính

Với thực trạng xây dựng pháp luật ở nước ta mà một số người mong cho pháp luật ổn định cao là hơi quá lý tưởng rồi.
Quy luật chung là tội phạm có trước, pháp luật có sau nên pháp luật thường xuyên phải được bổ sung. Rất ít quy định dự báo tội phạm, mà có dự báo cũng chưa chắc đã chính xác khi áp dụng.
Xã hội thay đổi thường xuyên, nhất là đối với nước ta đang vừa xây dựng, vừa tìm hướng đi đúng, phù hợp thì pháp luật lại cũng cần thường xuyên chỉnh sửa.
Cho nên, chúng ta phải chấp nhận việc bổ sung, sửa luật. Đừng mong pháp luật ổn định trên 10 năm.
Điều cần giải quyết là sửa đổi, bổ sung như thế nào cho thuận lợi, áp dụng cho dễ, người dân tìm hiểu cho dễ. Luật ban hành không phải chỉ dành cho Nhà nước sử dụng, mục đích cao hơn vẫn là để người dân nắm bắt, hiểu để phòng tránh vi phạm.
Có mấy cách như sau:
1. Giao toàn quyền xây dựng, ban hành, sửa đổi, bổ sung luật cho cơ quan chuyên trách của Quốc hội.
Cơ quan này phải tập hợp được những người tài giỏi cả trên lý luận và người tài giỏi trong thực tiễn pháp lý.
Lúc đó việc sửa đổi, bổ sung luật sẽ thuận lợi nhất.
2. Nếu giữ cơ chế xây dựng, ban hành pháp luật như hiện nay thì khi cần thiết quy định hành vi mới là tội phạm, cơ quan có thẩm quyền xây dựng cụ thể hành vi phạm tội, mức độ xử lý trình Quốc hội xem xét, thông qua trong kỳ họp gần nhất. QH sẽ thông qua bằng nghị quyết bổ sung, sửa đổi luật. Đến khi có quá nhiều nghị quyết này (cũng phải hơn 10 năm) thì sửa lại luật gốc, đưa các quy định mới trong các NQ vào luật gốc.
Tuyệt đối không nên quy định tội phạm trong các luật chuyên ngành.
Một bộ luật ổn định cao là một bộ luật không quy định quá cụ thể hành vi vi phạm. Hành vi vi phạm cụ thể được quy định trong các văn bản dưới luật, được bổ sung, sửa đổi kịp thời.

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM